آمفتامين ها گروهي از داروها هستند كه از نظر ساختماني با ناقلهاي عصبي نوراپي نفرين، اپي نفرين،و دوپامين مربوطند و به نام داروهاي مقلد سمپاتيك يا محرك سيستم عصبي مركزي نيز معروفند. اين تركيبات شامل متيل فنيديت، دكستروآمفتامين، و مت آمفتامين هستند.
آمفتامين اغلب براي بهبود كارآيي، كاهش خواب و ايجاد سرخوشي مورد استفاده قرار ميگيرند. معمولاً ورزشكاران، دانشجويان و رانندگان مسافتهاي طولاني، از اين مواد استفاده ميكنند. مصارف طبي آمفتامينها شامل پرتحركي كودكان، ناركولپسي، چاقي و برخي موارد افسردگي مقاوم به درمان است.
وابستگي رواني به آمفتامينها ممكن است به سرعت ظاهر شود.
آثار مصرف آمفتامين:
آثار مصرف آمفتامينها معمولاً يك تا دو روز طول ميكشد. اين آثار عبارتند از:
عوارض مصرف طولاني آمفتامينها:
كاهش وزن
ضايعات پوستي مزمن
برخي از بيماريهاي شديد رواني نظير اسكيزوفرنيا
بروز سايكوز شبيه اسكيزوفرنيا
اختلالات ايسكميك قلبي
مواد توهم زا - ال. اس. دی.
مواد توهمزا دستهاي از مواد هستند كه سبب ايجاد تغييراتي در خلق و ادراك ميشوند. سردستة اين گروه از مواد (L.S.D) Lysergic Acid Diethylamide است. تحمل نسبت به اين داروها خيلي سريع و پس از 3 تا 4 روز مصرف مستمر پديد ميايد. وابستگي جسماني به توهمزاها بوجود نميآيد و با قطع مصرف آنها علايم ترك ظاهر نميشود، اما وابستگي رواني ميتواند پديد آيد.
آثار مصرف L.S.D:
آثار L.S.D دو ساعت پس از مصرف ظاهر شده و معمولاً 8 تا 14 ساعت دوام دارد. اين آثار عبارتند از:
تغييرات رفتاري يا رواني (اضطراب، واكنش پاتيك، ترس از ديوانگي، افسردگي، افكار پارانوييد،
اختلال قضاوت، رفتارهاي خود آزارانه و حتي خودكشي)
اختلال ادراكي (مسخ شخصيت، مسخ واقعيت، توهم خطاي حسي، حس آميزي بصورت
درآميختن ادراكات مثل شنيد رنگها ياديدن صداها)
تحريك سيستم اتونوم (لرزش، تعريق، تاكي كاردي)
اختلال تعادل
افت عملكرد شغلي و اجتماعي
عوارض مصرف طولاني L.:S.D
اختلالات رواني شديد و ديرپا (اضطراب و سايكوز)
flashback (علايم ادراكي ناشي از مصرف بدون مصرف اخير L.S.D)
کوکائین

كوكائين يكي از اعتيادآورترين و خطرناكترين مواد مورد سوء مصرف است. اين ماده از گياه Erythroxylon Coca بدست ميآيد. وابستگي رواني به كوكائين ممكن است پس از يكبار مصرف به وجود آيد. كوكائين وابستگي جسمي نيز ايجاد ميكند، اما علايم ترك آن نسبت به ترك مواد افيوني خفيفتر است.
آثار مصرف كوكائين:
آثار مصرف كوكائين بلافاصله ظاهر شده و 30 تا 60 دقيقه بعد رفع ميشوند. به همين علت افراد نوابسته به كوكائين ممكن است هر نيم تا يك ساعت يك بار، براي مصرف مجدد، از جمع يا محل كار خارج شوند. اين آثار عبارتند از:
تحريك سيستم اتونوم (تاكي كاردي، اتساع مردمك، تعريق)
تهوع و استفراغ
علايم رواني (سرخوشي يا بي تفاوتي، اضطراب و عصبانيت، هذيانهاي پارانوئيد،
توهم شنوايي، توهم بينايي،
توهم لامسه بصورت احساس خزيدن حشرات زير پوست، كاهش تمركز)
رفتارهاي اجباري و تكراري
اختلال عملكرد شغلي و اجتماعي
عوارض مصرف طولاني كوكائين
احتقان، تورم، خونريزي و زخم مخاط بيني
سوراخ شدن تيغه مياني بيني
تيك
سردرد شبه ميگرني
كاهش وزن
عوارض قلبي (آريتيم، انفاركتوس ميوكارد)
حوادث عروقي مغز
تشنج

فن سيكليدين (P.C.P)
فن سيكليدين (P.C.P) مادهاي صناعي است و به نامهاي كريستال، گرد فرشته و صلح نيز خوانده ميشود. تدريجاً نسبت به آثار P.C.P تحمل به وجود ميآيد اما وابستگي فيزيكي به طور كلي ايجاد نمي شود. وابستگي رواني شايع است.
آثار مصرف فن سيكليدين
اين آثار 5 دقيقه پس از مصرف ظاهر شده و در مدت 30 دقيقه به حداكثر ميرسد. آثار مصرف اين ماده عبارتند از:
تغييرات رفتاري يا اختلالات رواني
سرخوشي و احساس خوشايند غوطهوري و سرعت، بيقراري،
قضاوت
حالت تهاجم،
سفتي عضلاني
كاهش واكنش به تحريكات دردناك
ديس آرتري
آتاكسي
نيستاگموس
افزايش فشار خون و يا تاكي كاردي
بلند شنيدن صداها
متيل نيديوكسي مت آمفتامين كه معمولاً به اختصار MDMA يا اكتساسي خوانده ميشود (يك داروي غير قانوني است كه هم ويژگي محرك زاها را دارد و هم توهمزاها. اين قرص به نام قرص شاديآورنيز نام برده مي شود وجوانان در كلوپها و باشگاهها از آن استفاده ميكنند. با اينكه MDMA توهمان آشكاري ايجاد نميكند بسياري از افراد، دچار تحريف زماني و ادراكي مي شوند. اين ماده در انسان و حيوان، بيش فعالي شبيه به آمفتامين را ايجاد ميكنند و مانند ساير محركها به نظر ميرسد:
1ـ وابستگي زيادي را ايجاد ميكنند.
2ـ اين ماده ضربان قلب را افزايش ميدهد.
3ـ فشار خون را بالا ميبرد.
4ـ تنظيم حرارت بدن را دچار اختلال ميكند.
5ـ حرارت بدن را افزايش ميدهد.
6ـ باعث نارسايي قلبي و كليوي درباره افراد ميشود.
MDMA يك داروي صناعي است. نوعاً به شكل كپسول يا قرص است. معمولاً از راه دهان مصرف مي شود. بعضاً گزارش شده به شيوههاي ديگري چون تزريقي و استنشاق نيز مصرف ميشود.
اثرات حاد MDMA بسته به ميزان مصرف بين سه تا شش ساعت معمولاً طول ميكشد MDMA به خوبي از راه معدهاي ـ رودهاي جذب ميشود و پس از يك ساعت از زمان مصرف به بالاترين سطح خود ميرسد.
اثرات MDMA
1ـ مشكلات حافظه
2ـ آسيب مغزي
3ـ افسردگي
4ـ گمگشتگي
5ـ مشكلات خواب
6ـ اضطراب
7ـ رفتارهاي پرخاشگرانه
پژوهشهايي نشان مي دهند كه مصرف قرص شاديآور درميان دانشاموزان دبيرستاني هر ساله رو به افزايش است. مطالعات همهگير شناسي نشان ميدهد كه مصرف اين قرص از موقعيتهايي چون ميهمانيها و كلوپ ها به دبيرستانها و دانشگاهها و ديگر محيط هاي اجتماعي كشيده شده است.
بنظر ميرسد كه دانشجويان اين قرص را به خاطر اثرات نشاطآور آن مصرف ميكنند تا بتوانند از خستگي ناشي از كار روزانه رهايي پيدا كنند. به نظر ميرسد كه توصيه دوستان فراواني اين قرص را در جمعيت دانشجويي بيشتر كرده است. از جهتي ممكن است انگي كه بواسطه مواد افيوني مثل ترياك يا هروئين به افراد زده ميشود با مصرف اين قرص برداشته شود.

استروئيدها
استروئيدها آنابوليك مواد شيميائي هستند كه با تستسترون ياهورمون جنسي مردانه مشابه و از سوي تعداد زيادي نوجوان براي افزايش حجم عضلات مورد استفاده قرار ميگيرند. با اينكه استروئيدهاي آنابوليك در ساختن عضلات كاملاً موثر واقع ميشوند اما ميتوانند به بسياري از اندامهاي بدن آسيب وارد كنند. از جمله:
كبد، كليدهها و قلب. آنها همچنين مصرف كنندگان را به وابستگي ميكشانند به ويژه وقتي در دوزهاي بالا مصرف ميشوند كه اين مسأله در بسياري از بدنسازان ورزشكاران متداول است.
عوارض مصرف طولاني مدت مواد مخدر بر سلامت فرد، خانواده
و جامعه
مصرف طولاني مدت مواد موجب اختلال در بهداشت و سلامت جسمي رواني فرد ميشود كه با بروز بسياري از بيماريهاي مزمن وخطرناك همراه است. به علاوه از آنجا كه اعتياد بيشتر به هنگام ايجاد و ساخت خانواده و در ارزشمندترين سالهاي زندگي، از نظر ميزان كارآيي، بيشترين تأثير را بر زندگي خانوادگي و شغلي فرد ميگذارد.
مواد مخدر تنها به فرد مصرفكنده آسيب نميرساند بلكه به هركس كه با آن در تماس باشد آسيب ميرساند؛ و زماني كه تعداد معتادان فراتر از حد قابل جبران باشد، جامعه صدمه ميبيند.
اعتياد خسارات و هزينههاي بسياري را به جامعه تحميل ميكند. بنابراين، عوارض ناشي از اعتياد شامل عوارض فردي، خانوادگي، شغلي، اجتماعي و اقتصادي ميباشد.
1) عوارض اعتياد بر سلامت جسمي و رواني فرد
آسيبهاي عضلاني
اختلالات كبدي و كليوي
عفونتهاي خطرناك (ايدز، هپاتين، كزاز)
بيماريهاي مزمن تنفسي
اختلالات قلبي ـ عروقي
سكتههاي قلبي و مغزي
آتروفي مغزي
ناتواني جنسي و عقيمي
اختلالت خواب
افسردگي
اختلالات رواني شديد و پايدار
2) عوارض خانوادگي
خشونت در خانواده شامل كودكآزاري و همسر آزاري
عفلت از فرزندان
مشكلات تحصيلي، اختلالات رواني و خودكشي فرزندان
نابساماني و آشفتگي خانواده
محدوديت در روابط سالم خارج از خانواده
افت سطح اقتصادي و اجتماعي خانواده
بي كفايتي در سرپرستي خانواده
طلاق
3) عوارض شغلي
افت اعتبار فردي و موقعيت شغلي
سوانح و حوادث حين كار
غيبت از كار
كاهش كارايي
اخراج و بيكاري
4) عوارض اقتصادي
خسارات ناشي از كاهش نيروي مولد و افزايش نيروي مصرف كنندة جامعه
هزينههاي تحمل شده به نيروهاي انتظامي و جمعآوري امكانات لازم براي مبارزه با جرايم مستقيم و غير مستقيم ناشي از مواد مخدر
صرف وقت دادگاهها و نيروهاي قضايي
هزينة نگهداري مجرمين مواد مخدر و معتادان در زندانها
هزينة مراكز بازپروري و درمانگاههاي ترك اعتياد
هزينه و خسارات ناشي از مراقبتهاي بهداشتي ثانيه شامل بيمارستانها و درمانگاهها
5) عوارض اجتماعي
ضعف پايبند به اصول اخلاقي و مذهبي
انواع جرايم مثل سرقت، فحشا، خشونت، تجاوز و قتل
افزايش مشاغل كاذب و بيكاري
بي خانماني و فقر
پرخاشگري
اعتماد به نفس پايين
تبيين سوء مصرف و وابستگي به مواد از
ديدگاه عوامل خطرساز و محافظتكننده از اين
جهت سودمند است كه افقي نو در برنامههاي
پيشگيري اوليه بازميگشايد و هزينههاي
سرسامآور درمان اختلالات مربوط به سوء مصرف
و وابستگي را به ميزان زيادي كاهش ميدهد.
عوامل خطرساز ويژگيها يا اتفاقاتي هستند كه اگر در شخصي وجود داشته باشند، كمتر احتمال دارد كه او به اختلال يا بيماري معيني مبتلا شود.عامل خطرساز محافظتكننده در دو قطب يك پيوستار قرار دارند.
داشتن عوامل خطرساز به اين معني نيست كه حتماً فرد به يك اختلال مبتلا ميشود، بلكه احتمال خطر در اين فرد افزايش مييابد. همينطور وجود عوامل محافظتكننده به اين معني نيست كه حتماً فرد به يك اختلال مبتلا نميشود بلكه احتمال مصونيت در مقابل بيماري براي فرد افزايش مييابد.عوامل خطرساز و محافظتكنندة بيشماري براي سوء مصرف و وابستگي به مواد وجود دارد قبل از برشمردن اين عوامل، ويژگيهاي آنها در زير آمده است:
1ـ افزايشي عمل ميكنند. به اين معني كه عوامل ميتوانند با همديگر جمع شدن آنها احتمال خطر يا مصونيت افزايش مييابد. مثلاً وجود افسردگي و اضطراب و دسترسپذيري به مواد در يك شخص احتمال خطر سوء مصرف را در او افزايش ميدهد.
2ـ از نظر كميت و كيفيت متفاوتند. به اين معني كه هريك از عوامل خطرساز و محافظتكننده به لحاظ كيفيت و كميت با همديگر فرق دارند مثلاً كيفيت و چگونگي اضطراب از افسردگي متفاوت است.
3ـ اهميت آنها در اشخاص يا گروهها متفاوت است. در اشخاص يا گروههاي نژادي ممكن است اين عوامل به شكل متفاوتي عمل كننده مثلاً در گروهي دسترسپذيري به مواد اهميت بيشتر داشته باشد. در حالي كه در گروه ديگري نداشتن نگرشهاي مذهبي به عنوان عامل خطرساز عمده عمل ميكند.
4ـ تأثيرشان در زمانهاي مختلف در چرخه زندگي متفاوت است. اين عوامل بسته به اينكه فرد در چه سني به سر ميبرد و چه دوراني را پشت سر ميگذارد به لحاظ تأثير و خطرزايي يا محافظتكنندگي متفاوت هستند.
5ـ اهميت آنها در ظاهر ساختن مراحل مصرف دارو و پيامدهاي مرتبط با آن متفاوت است. هريك از عوامل خطرساز و محافظت كننده ميتوانند در ظاهر ساختن مراحل مصرف دارو و متفاوت عمل كنند و پيامدهاي متفاوتي داشته باشند. مثلاً افسردگي به عنوان يك عامل خطرسازي مي تواند شروع مصرف مواد را در فرد به نحو خاصي ايجاد كند و پيامدهاي متفاوتي براي فرد باعث شود.
6ـ اين عوامل ميتوانند در معرض تغيير قرار گيرند. به اين معني كه با مداخلات پيشگيرانه ميتوان افسردگي با اضطراب را در افراد يا جمعيتي خاص كاهش داد و از اين طريق احتمال خطر را كاهش داد. همينطور در افراد ميتوان عوامل محافظت كننده مثل نگرشهاي مذهبي، مهارتهاي مقابلهاي را افزايش داد و احتمال مصونيت را بيشتر كرد.در زير به عوامل خطرساز و محافظت كننده در سوءمصرف و وابستگي به مواد اشاره ميشود.
عوامل مخاطره آميز: